Historia
Pałac, który zapisano nobliście
Losy Warmątowic krzyżują historię Niemiec, Polski i Czech. Pałac pamięta wojny napoleońskie, Henryka Sienkiewicza i skarb, którego nie odnaleziono do dziś.
Historia
1217 — 1998
1217
Pierwsza wzmianka o wsi — typowej wsi szlacheckiej z obronnym dworem otoczonym fosą i parkiem.
XV w.
W miejscu dzisiejszego pałacu istnieje już dwór.
1602
Powstaje renesansowy dwór obronny z szeroką, ufortyfikowaną fosą — twierdza graniczna Księstwa Legnickiego nadana miejscowemu rodowi rycerskiemu.
1748
Dwór zostaje przekształcony w barokowy pałac, którego bryła przetrwała do dziś.
1812
Majątek nabywa Ludwik Serafin von Olszewski.
1813
26 sierpnia na okolicznych polach rozgrywa się bitwa nad Kaczawą. Pałac jest główną kwaterą feldmarszałka Blüchera.
1909
Umiera Alfred von Olszewski. Jego testament zapisuje majątek Henrykowi Sienkiewiczowi, jeśli dzieci nie spełnią warunków. Pisarz zrzeka się spadku.
II wojna
Konserwator zabytków Wrocławia Grundmann ukrywa w pałacu kolekcję numizmatyczną wrocławskiego muzeum. Nie odnaleziono jej do dziś.
1995
Pałac, po latach opuszczenia, trafia w ręce prywatnych właścicieli.
1998
Upamiętniając testament dawnego właściciela, wieś zmienia nazwę na Warmątowice Sienkiewiczowskie.
Testament, który zszokował epokę
Do 1909 roku majątkiem władał Alfred von Olszewski, zniemczony potomek szlacheckiego rodu ze wschodniej Polski. Pod wpływem powieści Henryka Sienkiewicza — czytanych w niemieckim tłumaczeniu — sporządził testament niezwykły i jak na tamte czasy wręcz skandaliczny.
Dzieci miały odziedziczyć majątek tylko wtedy, gdy do 30. roku życia zdadzą egzaminy z języka polskiego, historii i kultury Polski oraz poślubią Polaków. W przeciwnym razie dobra miały przejść na Henryka Sienkiewicza lub jego spadkobierców — w żadnym wypadku na rząd pruski czy dalszych krewnych.
„Choć słowa te kreślę po niemiecku przed pruskim notariuszem, dziś czuję się Polakiem i ulgę sprawia mi wyznanie powrotu do wiary i tradycji przodków. Sprawa w tym wielka i zasługa Henryka Sienkiewicza i książek jego, które obudziły sumienie moje i ducha narodowego.”
Odpowiedź Sienkiewicza
Sienkiewicz mógł zapoznać się z zapisem 11 czerwca 1909 roku w Krakowie. Wkrótce okazało się, że warunki nie zostaną spełnione. Wdowa, baronówna Gabriela von Zedlitz und Neukirch, najpierw próbowała obalić testament, a potem podjęła rozmowy z pisarzem.
Sienkiewicz, który nigdy wcześniej nie słyszał o Olszewskich, zrzekł się majątku. Wdowa złożyła w banku depozyt, który — wobec niespełnienia warunków — trafił później do polskiej instytucji oświatowej. Majątek przeszedł na córkę Alfreda, Dragę, i pozostał w rękach rodziny do II wojny światowej.
„Nastąpi zrzeczenie się moje i moich następców wszelkich praw do spadku. (…) w żadnym wypadku nie zagrabiłbym majątku sierot, gdyż do Polski i polskiej idei nie ciągnie się nikogo groźbą wyzucia z ziemi odziedziczonej po ojcach.”
Bitwa nad Kaczawą
26 sierpnia 1813 roku na polach wokół wsi niespodziewanie starły się wojska napoleońskie i rosyjsko-pruska Armia Śląska pod wodzą feldmarszałka von Blüchera. Pałac był wówczas jego główną kwaterą.
Bitwa zakończyła się klęską Francuzów, a Blücherowi przyniosła tytuł księcia Wahlstatt. Co roku pod koniec sierpnia w okolicy odbywa się biwak historyczny z rekonstrukcją bitwy — jedna z najstarszych imprez rekonstrukcyjnych w Polsce.
Zaginiona kolekcja
Podczas II wojny światowej pałac stał się skrytką. Konserwator zabytków Wrocławia, Grundmann, ukrył tu kolekcję numizmatyczną wrocławskiego muzeum. Do dziś jej nie odnaleziono.
Po wojnie pałac zamieszkiwały przypadkowe osoby, a od lat 60. XX wieku stał opuszczony jako własność państwowa. W 1995 roku trafił w ręce prywatnych właścicieli, którzy przywrócili mu życie.
Z archiwum
Zatrzymaj się w pałacu, który pamięta cztery stulecia
Pięć kameralnych pokoi gościnnych, sale na wesela i spotkania, park z fosą i danielami. Miejsce na odpoczynek i na najważniejsze dni.